Aydınlatma Hatası

Her tıbbi müdahale, hastanın bilgilendirilmiş rızasını gerektirir. Hekim hastayı tanı, tedavi, riskler ve alternatifler hakkında yeterince bilgilendirmezse, müdahale teknik açıdan hatasız olsa bile hukuka aykırı davranmış olur.

Aydınlatma hatası, Avusturya hekim sorumluluğu hukukunda tedavi hatasının yanı sıra ikinci klasik sorumluluk dayanağıdır. Hukuki dayanağını, tedavi sözleşmesi ile § 1 Hasta Hakları Kanunu ve bedensel öz belirleme hakkı (ABGB § 16) oluşturur.

Hekim sorumluluğu avukatı olarak, yeterli aydınlatma yapılmaksızın tedavi edilen ve müdahale sonucunda zarar gören hastalara danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktayım.

Hekim, bir müdahaleden önce hastayı aşağıdaki konularda bilgilendirmekle yükümlüdsür:

• Tanı ve bulgular: Ne tespit edildi?
• Planlanan tedavi: Ne yapılacak ve nasıl?
• Riskler ve olası komplikasyonlar: Nadir görülen ancak ciddi riskler de belirtilmelidir.
• Tedavi alternatifleri: Başka yöntemler var mı? Avantaj ve dezavantajları neler?
• Tedaviyi reddetmenin sonuçları: Hasta tedaviyi reddederse ne olur?

Aydınlatma, müdahaleden önceden – ameliyattan hemen önce değil, makul bir süre önce – yapılmalıdır. Hastanın anlayabileceği düzeyde ve yüz yüze bir görüşme şeklinde gerçekleştirilmelidir. Yalnızca bir form imzalatmak yeterli değildir.

Aydınlatma hatasında önemli bir ispat kuralı gelişmiştir: Hekimin, hastayı usulüne uygun biimde aydınlatmış olduğunu ispat etmesi gerekir. Bu ispat yükü tersine çevrilmesi, klasik tedavi hatasından farklı olarak hastaların lehine önemli bir avantaj sağlar.

Hekim bu ispatı yapamıyorsa yalnızca şu şekilde sorumluluktan kurtulabilir: Hastanın eksiksiz aydınlatma yapılsaydı bile müdahaleye rıza göstereceğini ileri sürmek (fırzı rıza). Bu itirazın geçerli olup olmadığı, hastanın kişisel koşullarına göre değerlendirilir.

Bir aydınlatma hatası, tedavi hatasıyla aynı tazminat haklarını doğurabilir:

• Manevi tazminat (Schmerzengeld): Müdahale nedeniyle yaşanılan acı ve ıstırap için
• Maddi tazminat: Müdahalenin yol açtığı tüm sonuç zararlar için
• Kazanç kaybı: Çalışma gücünün azalması durumunda
• Tedavi masrafları: Gerekli sonraki tedaviler için

Aydınlatma hatası, müdahalenin teknik açıdan doğru yapılmış olmasına karşın hastanın gerçekleşen risk hakkında bilgilendirilmediği durumlarda da geçerlidir.

Aydınlatma hataları da ABGB § 1489 uyarınca zarar ve sorumluyu öğrenmeden itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir. Sürenin başlangıcı, hastanın yeterince aydınlatulmadığını ve gerçekleşen riskin müdahaleden kaynaklandığını anlayabildiği ana göre belirlenir.

• Aydınlatma belgelerinin (formlar, taburcu mektupları, hasta dosyası) incelenmesi
• Aydınlatmanın içerik ve zamanlama açısından yeterliliğinin hukuki değerlendirmesi
• Fırzı rıza itirazının incelenmesi
• Hekim ve mesleki sorumluluk sigortasına karşı dava dışı talep
• Manevi ve maddi tazminat için dava açılması

Aydınlatma formu imzaladım – yine de dava açabilir miyim?

Evet. Bir form, kişisel aydınlatma görüşmesinin yerini tutmaz. Hekim, tüm ilgili riskler hakkında sözlü olarak, anlaşılır biçimde ve zamanında bilgi verdiğini ispat etmek zorundadır.

Farzı rıza ne anlama gelir?

Hekim, tam aydınlatma yapılsaydı bile müdahaleye rıza göstereceğinizi ileri sürebilir. Bu itirazın başarılı olup olmadığı, kişisel koşullarınıza bağlıdır: Tedavi ne kadar önemliydi? Alternatif bir yöntem seçer miydiniz?

Kalıcı bir hasar olmaksızın da tazminat talep edebilir miyim?

Kural olarak bir tazminat talebi gerçekleşmiş bir zararı gerektirir. Ancak teknik olarak doğru yapılan ancak rıza alınmadan gerçekleştirilen bir müdahalenin neden olduğu acılar, başlı başına bir zarar oluşturabilir.